Wczytywanie…
Jak działa górski zegar słoneczny
Pręt wskazuje biegun
Pręt jest nachylony tak, by wskazywał biegun niebieski, punkt na niebie, wokół którego obracają się gwiazdy (na północy blisko Gwiazdy Polarnej). Słońce obiega tę samą oś raz na dobę, więc cień pręta obraca się równomiernie przez cały dzień i o tej samej godzinie pada w to samo miejsce przez cały rok. Dlatego goła góra sama w sobie nie może być zegarem słonecznym, ale góra z prętem już tak.
Dlaczego linie wyginają się na górze
O każdej godzinie cień pręta leży w jednej płaskiej płaszczyźnie przechodzącej przez pręt. Tam, gdzie ta płaszczyzna przecina płytę, linia jest prosta; tam, gdzie przecina górę, linia biegnie po terenie w górę grani i w dół dolin. Strona wylicza każdą linię na kształcie, który drukujesz, więc cień trafia na nie, gdziekolwiek padnie.
Ósemka
Zegar słoneczny pokazuje czas słoneczny, który w listopadzie wyprzedza zegarek nawet o 16 minut, a w lutym spóźnia się o 14 minut, bo orbita Ziemi jest elipsą, a jej oś jest nachylona (równanie czasu). Koniec pręta o 12:00 według zegarka zakreśla w ciągu roku ósemkę (analemmę). Linie dat pokazują, którędy biegnie cień końca pręta w najdłuższy dzień, w równonoce i w najkrótszy dzień.
Zrobiony dla jednej szerokości geograficznej
Nachylenie pręta i każda linia zależą od tego, jak daleko na północ lub południe stoi zegar, więc jest on zrobiony dla jednego miejsca. Pokazuje właściwą godzinę w promieniu około 2° szerokości (mniej więcej 200 km na północ lub południe). Godziny są przesunięte zgodnie z twoją długością geograficzną w obrębie strefy czasowej, więc zegar pokazuje czas standardowy zegarka.
Gdy cień spada poza tarczę
Pręt zaczyna się na szczycie, wysoko nad płytą. Gdy słońce stoi nisko, wcześnie rano, późno wieczorem albo zimą, jego cień może paść poza krawędź. Dlatego wierzchołek nie stoi pośrodku, tylko jest przesunięty w stronę równika, jak wskazówka ogrodowego zegara słonecznego: cienie padają w drugą stronę i mają do dyspozycji większość płyty. Strona liczy, przez ile słonecznych godzin w roku da się z zegara odczytać czas, i dobiera wysokość szczytu, która utrzymuje tę liczbę wysoko. Obniż szczyt, by odczytywać czas częściej, albo go podwyższ, by góra była okazalsza.
W szkole
Zróbcie taki zegar dla swojej szkoły i co tydzień porównujcie go z zegarkiem: czy różnica podąża za ósemką? Dlaczego linia południa nie wskazuje dokładnie północy? Porównajcie tarczę zrobioną dla waszej miejscowości z tarczą dla miejscowości daleko na północy: jak zmieniają się pręt i linie?
Wysokości: Copernicus DEM GLO-30 (© DLR e.V. & Airbus) oraz Mapzen Terrain Tiles na AWS (SRTM, GMTED2010, ETOPO1 i inne). Mapa © współtwórcy OpenStreetMap, © CARTO. Położenie Słońca: metoda kalkulatora słonecznego NOAA. Co jeszcze zrobić: wybuchający wulkan, zoetrop terenowy, aplikację TerraPrinter lub więcej pomysłów na prezenty z mapą 3D.